Akvaryumda Kurak Ve Yağışlı Mevsimler !
Tropik bölgelerde yaşayan bir çok balık
türünün, doğal çevredeki değişimlere göre yavruladıkları mevsimler
vardır. Daha yüksek yiyecek bulma şansı ve yavrular için daha çok
saklanacak yer sağlaması nedeniyle, bir çok tür yağmurlu
sezonların başlangıcında yavrularlar. Yağmurlu sezonların
başlangıcındaki ortamı bire bir taklit etmek, aksi taktirde
yavrulaması çok zor olan türlerin yavrulamasını sağlamak için tek
yol olabilir. Bir çok türün çoğlamasını sağlamak için bu metodlara
ihtiyaç duymayız, fakat bazı belirli türler ya da bazı tür
grupları için aşağıda yer alan sıkıcı metodları kullanmanız
gerekebilir. Bir türü, bildiğiniz metodlarla üretmeyi deneyin.
Eğer başarı sağlayamazsanız, aşağıda listelenen yöntemlere
başvurun.
Avustralya'nın tropikal nehirlerinden biri
Bu metod, özellikle Amazonlar ve Rio Negro gibi kurak-yağışlı
olarak anılan yerlerden gelen balıklar içindir. Bilgi ve fikirler;
internet, kitaplar, arkadaşlarım ve daha bir çok kaynaktan
toplanmış, tamamen tetralar ve kedibalıkları üzerindeki kişisel
deneyimime dayandırılmıştır.
Bu kurak-yağışlı mevsim döngüsü yaklaşık 4 haftalık bir süreçtir.
Aşağıda, yağışlı bir sezonda doğada meydana gelecek ve bir türü
üremeye zorlayacak bazı olaylar listelenmiştir. Belirli bir
sisteme bağlı olarak listeleme yapılmadığı gibi, hangi olayın
hangi türü üremeye zorladığı hakkında da kesin bilgiler yoktur.
Alçak Basınç
Uzun süren bir yüksek basınçtan sonra, yağmurlu sezonon
başlamasıyla birlikte barometrik basınçta düşüş meydana gelir.
Artan Yiyecek Kaynağı
Kurak dönemin sonlarına doğru baş gösteren kıtlıktan sonra,
yağışlı sezonun başlamasıyla beraber yiyecek kaynaklarında da
ciddi bir artış meydana gelir. Kıtlık döneminde bazı türler resmen
bir iskeleti andırır. Bu türler bir aydan beri herahangi bir
yiyecek bulamıyor olabilirler. Hatta bazı türlerin yiyecek amaçlı
kaya döküntülerini yedikleri bile görülür.
Yağmurlu sezonun başlamasıyla birlikte artan
yiyecek kaynakları
Yiyecek Çeşitliğindeki Değişiklik
Kurak mevsimdeki başlıca yiyecek kaynağını dip canlıları (kırmızı
sivrisinek larvaları) ve çürüyen bitkiler oluşturur. Yağışlı
sezonun başmasıyla, yüzeye düşen böcekler, su yüzeyindeki
sivrisinek larvaları (özellikle beyaz ve siyah), su böcekleri,
daha önceden doğum yapan diğer türlerin yavruları, tahıllar,
meyveler, taze yapraklar, çiçeklerden gelen polenler ve
yumurtalar, yiyecek çeşitliliğini oluşturur.
Su Debisindeki Artış
Yağışların başlamasıyla beraber su debisi de artar. Bu dönemde
balıklar da daha aktif olmak zorundadır. Yine bazı türler,
yavrulamak için daha uygun ve sakin yerler bulmak üzere akıntıya
karşı yüzmeye başlarlar.
Artan Oksijen Seviyesi
Su yüzeyine düşen yağmur damlaları, sudaki oksijenin artmasını
sağladığı gibi, yüksek debi de suyun içindeki oksijen oranını
yükseltir. Her ne şekilde olsun, yüksek oksijen miktarı yeni yavru
ve yumurtaların ilk günleri için idealdir.
Suda Erimiş Halde Bulunan Maddelerde Azalma
Kurak sezon ne kadar uzun sürerse, suda erimiş halde bulunan
organik maddelerin, humusun ve tuzun sudaki yoğunlu daha fazla
olur. Yağmurun yağması ile birlikte, yukarıda sözü geçen
maddelerde suya oran bakımından azalma olur. Bu şekilde sertliği
sıfır olan yağmur suyu tarafında, suyun sertliği ve hatta PH'ı
bile düşürülmüş olur.
Su Isısında Değişiklik
Su ısısı, genellikle bulutlu hava şartları ve soğuk yağmur suyu
nedeniyle düşer. Bu düşüşün en miktarda olacağı balığın bulunduğu
bölgeler ile ilgilidir. Genellikle yüksek kesimlerde su ısısndaki
fark daha fazladır.
Su Derinliğinde Değişiklik
Su hacmindeki artış, su yüzeyinin yükselmesine neden olur. Suyun
dip kısımlarındaki basınç artar ve balıklar daha geniş bi dikey
yüzme alanına sahip olurlar. Oksijen almak için su yüzeyine çıkan
türler iiçin mesafe de uzamış olur.
Su seviyesi, ağaçları da içine alacak
şekilde yükselmiş.
Üreme Alanları
Kurak sezonda, bölgenin sadece orta kesimlerinde su bulunur. Bu
bölgede ise çok az sayıda bitki ve saklanma yeri kalır. Yağışla
birlikte su seviyesi daha fazla alan kaplayacak şekilde yükselir
ve balıklar; bitkiler, ağaç kökleri, dallar gibi yumurtalarını ve
yavrularını saklamak üzere daha çok yere kavuşur.
Gün Işığındaki Değişiklik
Yağmura bağlı olarak, bulutlu havalarda ve yağışlı mevsimlerde,
gün ışığının şiddeti ve süresi düşer. Şiddetli yağış altında, gün
içerisinde bile hava çok karanlık olabilir. Bulutlu havayla
birlikte, sabah güneşin doğması gecikir ve akşam güneşin batışı
hızlanır.
Hatta ışığın su yüzeyine geliş açısı bile mevsimden mevsime
değişiklik göstereir. Bu değişiklik, ekvatordan uzaklaştıkça
artar. Bazı türlerin, üremek için tam bir karanlığı beklediklerini
de hatırlatalım. (Bu türler yoğun bitki örtüsü, ağaç kökleri v.b.
altında yavrularlar)
Bitkisel Plankton Artışı
Yağışlı mevsimin başlamasıyla birlikte; sudaki Plankton sayısı da
artar. Bu durum, yetişkin balığın yavrulaması için, yeni doğacak
yavrular adına yeterince küçük boyda yem olduğuna dair bir
sinyaldir.
Yılın Doğru Zamanı
Bazı türlerin, yağışlı ve kurak mevsimlere bağlı olarak çalışan,
çok güçlü biyolojik saatleri vardır.
Diğer Balıkların Üremesi
Diğer balıkların üremesi nedeniyle suya yayılan hormonlar da bazı
balıkların üremeye başlamasında etkili olabilir.
Ses
Suya düşen yağmur damlalarının sesi, balıın üremeye başlaması için
bir sinyal olabilir. Hatta belki gök gürültüsü de...
Pekiyi, bütün bu olan biteni akvaryumumuza nasıl yansıtacağız?
Aşağıda, az önce bahsettiğimiz durumları akvaryumumuza nasıl
uygulanacağı ile ilgili tavsiyeler mevcuttur. Bazı balık türleri
listedeki maddelerden yalnız birine yada birkaçına ihtiyaç
duyarken, bazı türler ise çoğuna ihtiyaç duyabilir. Hangi değişimi
akvaryuma uygulayacağınızın kararı balık türüne bağlıdır.
Tavsiyeleri yukarıdaki sıralamayla aktarıyorum;
Alçak Basınç
Bir çok kaynakta bazı türlerin düşük basınç altında yavruladıkları
yazılıdır. Aslında doğru koşullar yaratıldığında, düşük basınç
altında yavrulayan bir çok tür, yüksek basınçta da
yavrulayacaktır. Elbetteki alçak basınç koşullarını akvaryumda
simule etmek imkansızdır. Dolayısıyla hava durumunu takip ederek,
bir alçak basınç anında, tankınızdaki yağışlı sezon koşullarını
oluşturabilirsiniz. Hava basıncını ölçek için, bir barometre
edinmeniz işe yarayabilir.
Artan Yiyecek Kaynağı
Balıkların kondisyonları iyi durumdaysa, yavrulamadan önce
haftalarca aç bırakılabilirler. Bunun ardından yapılacak yoğun
yemleme, yavrulama sürecini tetikleyebilir.
Yiyecek Çeşitliğinde Değişiklik
Yemleme kompozisyonunuzdaki değişiklik balıklarınızın üremesini
tetikleyebilir. Özellikle Güney Amerikada yıl boyunca bulunmayan
sivrisinek larvaları (özellikle beyaz) yağışlı dönemin
başlangıcında meydana çıkarlar. Bu durumda, eğer normal şartlarda
balıklarınızı sivrisinek larvası ile beslemiyorsanız, yağışlı
mevsim simulasyonuna başladığınızda, balıklarınıza sivri sinek
larvası vererek bu durumu tankınıza yansıtabilirsiniz.
Su Debisindeki Artış
Güçlü bir pompa ya da filtreyle bu sorun kolaylıkla çözülür. Hatta
bazı türler, su sirkülasyonun en yoğun olduğu yere, filtrenin
hemen çıkışına yumurta bırakırlar.
Artan Oksijen Seviyesi
Hava ile çalışan filtreler ve hava taşı kullanın. Bazıları su
yüzeyine çarpan motorlu bir vasıta ile de oksijen seviyesini
yükseltmektedir.
Suda Erimiş Halde Bulunan Maddelerde Azalma
Sudaki özellikle humus miktarını, kurak sezon boyunca
arttırın.(Örneğin turba ve kozalaklar ile) Ayrıca bu dönemde tuz
ve kimyasal gübre (CaCO3, MgSO4) miktarını da arttırın. Yağışlı
sezon simulasyonuna başlandığında ise, mümkün olduğunca yumuşak su
ekleyerek, bu maddelerin oranını düşürün.
Su Isısındaki Değişiklik
Bu iş içinde, her zaman kullandığınız ayarlı ve termostatlı
ısıtıcınızı kullanabilirsiniz. Bu arada bazı türlerin çok düşük ve
yüksek ısıları tolare edemeyeceğini ve bazı türlerin ise sadece
yüksek ısılarda yavrulayacağını unutmayınız. Belki de bu türler
doğada yükselen suyun altında kalan ve güneş tarafından daha çok
ısıtılan sığ bölgelerde doğum yapıyordur.
Su Derinliğinde Değişiklik
Kurak mevsimde, tankınızdaki suyu %25 oranında indirin. Yağışlı
mevsimi simule edeceğiniz zaman ise, bir iki gün içinde suyu eski
yüksekliğine çıkarın.
Üremeye Alanları
Bitkilerinizin yerlerini ve dekorasyonunuzu değiştirin. Eğer
akvaryum zemininde çakıl yoksa, küçük saksılara diktiğiniz
bitkileri akvaryumunuza koyun. Yani mağaralar ve köklerle üremeye
daha müsait yerler oluşturun.
Günışığındaki Değişim
IŞIK ŞİDDETİ :Birden fazla ampul kullanarak, isteğiniz yakıp
istediğinizi söndürmek ve bu şekilde ışık yoğunluğunu arttırmak
zaten kolay bir iş. Eğer tankınızı güneş ışığı ile
aydınlatıyorsanız, tankın etrafını kağıt v.b. ile örtebilirsiniz.
IŞIK SÜRESİ : Ekvatora, yıl boyunca gün ışığı günde12-14 saat
gelir. Ekvatordan uzaklaştıkça, mevsimlere bağlı fark artar. Bunu
tankınıza yaklaştırmak için bir zamanlayıcı kullanın.
IŞIK AÇISI : Bu durumu tanka yansıtmak çok zordur
Bitkisel Plankton Artışı
Her ne kadar bu durumu akvaryumda simule etmek çok zor olsa da,
bazıları bu konuda infusaria kullanır. Söz konusu durumu simule
etmek için işe yaramasa bile, özellikle çok küçük yavruları olan
türler için iyi bir başlangıç yemidir.
Yılın Doğru Zamanı
Doğadan yakalanan türler, yakalandıkları bölgenin yağışlı sezon
başlangıcı olan tarihi bekleyebilirler. Balığınızın tam olarak
nereden geldiğini ve geldiği yerde yağışı sezonun ne zaman
başladığını öğrenin. Akvaryumlarda üretilen türlerde ise böyle bir
hassaslık söz konusu değildir ve yılın her hangi bir döneminde
yavrulayabilirler. Aynı durum, doğadan küçükken yakalanmış
balıklar için de geçerlidir. Eğer kendi doğal ortamlarında hiç
yağışlı sezon yaşamadılarsa, tankınızda yılın her hangi bir zamanı
yavrulayabilirler.
Diğer Balıkların Üremesi
Bu zor yavrulayan türlerin yanında, çok kolay yavrulayan bir tür
koyun ve yavrulamasını sağlayın. Bu gerçek bir hormon tedavisi
etkisi yaratacaktır. Eğer beslediğiniz türün yanına başka bir tür
eklemeniz mümkün değilse, kolay yavrulayan türü ayrı bir kapta
yavrulattıktan sonra, bu kaptaki suyu, yağışlı mevsimi simule
ettiğimiz tanka aktarın.
Ses
Çok sayıda delik açılmış bir pet tabak kullanın, deliklerden
damlayan su, yağmur sesini taklit edecektir.